วันที่ 29 สิงหาคม 2569 ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พร้อมด้วย ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย ปทุมนากุล ปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ และศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมโครงการ “แม่แบบระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้านสำหรับกำจัดสารหนู เพื่อการอุปโภคและบริโภคแก่ชุมชนริมลำน้ำกก จังหวัดเชียงราย” ซึ่งดำเนินการโดยศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ สวทช. และได้รับทุนสนับสนุนการวิจัยจาก วช. ณ ตำบลริมกก จังหวัดเชียงราย
โครงการดังกล่าวมีเป้าหมายในการพัฒนาแม่แบบระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้านสำหรับกำจัดสารหนู เพื่อรองรับสถานการณ์คุณภาพน้ำในพื้นที่ริมลำน้ำกก ซึ่งประชาชนใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำเพื่อการดำรงชีวิต โดยมุ่งนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนาโนเทคโนโลยี มาพัฒนาเป็นระบบที่เหมาะสมกับบริบทของชุมชน สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับระบบประปาที่มีอยู่เดิม และช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิตน้ำสำหรับการอุปโภคและบริโภค
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ สวทช. ในฐานะหน่วยงานดำเนินโครงการ ได้นำความเชี่ยวชาญด้านนาโนเทคโนโลยีมาพัฒนาระบบบำบัดและลดการปนเปื้อนสารหนูในน้ำ โดยออกแบบกระบวนการกรองให้เหมาะสมกับสภาพน้ำในพื้นที่ ประกอบด้วยวัสดุกรองหลายชนิด อาทิ ทราย แอนทราไซต์ Activated Carbon และเรซินสังเคราะห์ เพื่อช่วยดักจับสารหนูและสารปนเปื้อนที่เกี่ยวข้อง พร้อมพัฒนาแนวทางการควบคุมและติดตามคุณภาพน้ำ เพื่อให้ระบบสามารถใช้งานได้จริงในระดับชุมชน
การดำเนินงานยังประยุกต์ใช้แนวคิด Smart Retrofitting โดยเน้นการปรับปรุงระบบประปาที่มีอยู่เดิมให้มีประสิทธิภาพ แทนการก่อสร้างระบบใหม่ทั้งหมด ช่วยลดต้นทุนการลงทุนและลดภาระในการบริหารจัดการของชุมชน โดยการปรับปรุงระบบเดิมใช้งบประมาณประมาณร้อยละ 13–26 ของการก่อสร้างระบบใหม่ หรือสามารถประหยัดงบประมาณได้ประมาณร้อยละ 74–87
สำหรับ วช. มีบทบาทในการสนับสนุนทุนวิจัยและผลักดันให้ผลงานวิจัยสามารถตอบโจทย์ปัญหาในพื้นที่จริง โดยโครงการนี้เป็นตัวอย่างของการนำทุนวิจัยไปสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยีที่มีเป้าหมายชัดเจนในการแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำ และสร้างต้นแบบที่สามารถนำไปต่อยอดหรือขยายผลในพื้นที่อื่นที่มีปัญหาการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำ
การลงพื้นที่ครั้งนี้จึงเป็นการติดตามความก้าวหน้าของการนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริง พร้อมรับฟังผลการดำเนินงานและแนวทางการพัฒนาระบบให้ตอบสนองต่อความต้องการของชุมชน ซึ่งจะนำไปสู่การยกระดับระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้าน เพิ่มความมั่นใจด้านคุณภาพน้ำ และสร้างความมั่นคงด้านน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภคแก่ประชาชนริมลำน้ำกก
