รู้หรือไม่? วันที่ 10 ธันวาคมของทุกปี นอกจากจะเป็น “วันรัฐธรรมนูญของประเทศไทย” แล้วยังเป็นอีกหนึ่ง “วันสำคัญของโลก” ที่เรียกว่า “วันสิทธิมนุษยชนสากล” (Human Rights Day) โดยวันนี้ถูกกำหนดขึ้นโดยองค์การสหประชาชาติ (The United Nations : UN) เมื่อปี ค.ศ. 1948 (พ.ศ. 2491) เพื่อตระหนักว่า “มนุษย์ทุกคนเกิดมาอย่างมีศักดิ์ศรี เท่าเทียมกัน และมีสิทธิเสรีภาพโดยไม่ถูกเลือกปฏิบัติ” ดังนั้นสิทธิมนุษยชนจึงไม่ใช่เรื่องของผู้ใหญ่เท่านั้น แต่ยังรวมถึง “เด็กทุกคน” ที่ควรได้รับการปกป้อง ดูแล และเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างเท่าเทียม
และในปัจจุบันเราอยู่ในโลกแห่งการสื่อสารแบบดิจิทัล ที่ข้อมูล ข่าวสาร และภาพต่าง ๆ ถูกเผยแพร่ผ่านโซเชียลมีเดียได้อย่างรวดเร็ว ภาพของเด็ก ๆ หรือข้อมูลส่วนตัวมักถูกแชร์ต่ออย่างกว้างขวางโดยไม่ได้รับอนุญาตหรือไม่ได้ตระหนักถึงผลกระทบที่จะตามมา “สิทธิของเด็กในโลกออนไลน์” จึงกลายเป็นประเด็นสำคัญที่สังคมต้องให้ความสนใจ เพราะทุกครั้งที่ข้อมูลของเด็กถูกเผยแพร่ นั่นหมายถึงการสร้าง “ร่องรอยดิจิทัล (Digital Footprint) ที่อาจอยู่กับเขาไปตลอดชีวิต

Digital Footprint กับสิทธิของเด็กในโลกออนไลน์

แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายคุ้มครองสิทธิเด็กอย่าง พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 ที่ห้ามเผยแพร่ข้อมูลส่วนตัวหรือภาพของเด็กในลักษณะที่อาจก่อให้เกิดอันตรายหรือถูกนำไปใช้ในทางมิชอบ แต่ในทางปฏิบัติ “โลกออนไลน์” ยังคงเป็นพื้นที่ที่ควบคุมได้ยาก
เรื่องนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับ อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก (Convention on the Rights of the Child – CRC) ที่ประเทศไทยให้การรับรองตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 โดยเฉพาะ ข้อ 16 ที่ระบุว่า
“เด็กมีสิทธิที่จะไม่ถูกแทรกแซงในเรื่องความเป็นส่วนตัว เกียรติยศ และชื่อเสียง”
ซึ่งหมายความว่า การเผยแพร่ภาพหรือข้อมูลส่วนตัวของเด็กโดยไม่ได้รับความยินยอม ถือเป็นการละเมิดสิทธิขั้นพื้นฐานของเด็กตามหลักสิทธิมนุษยชนสากล
ภาพเด็กแบบไหน…ไม่ควรโพสต์
❌ ภาพระบุตำแหน่งเด็กแบบเรียลไทม์ เช่น ชื่อโรงเรียน จุดเช็กอินต่างๆ เพราะเสี่ยงต่อภัยจากผู้ไม่หวังดี
❌ ภาพเปลือยกาย ขณะอาบน้ำ หรือแต่งตัวไม่เรียบร้อย เพราะเสี่ยงต่อการนำไปใช้ในทางที่ไม่เหมาะสม
❌ ภาพที่เด็กไม่ยินยอมให้เผยแพร่ หรือภาพที่อาจทำให้เด็กรู้สึกอับอายเมื่อโตขึ้น
❌ ภาพการกระทำที่เสี่ยงอันตราย เช่น เด็กนั่งตักคนขับรถ หรือไม่รัดเข็มขัดนิรภัย
❌ ภาพที่ล้อเลียน หรือลงโทษเด็ก เช่น การดุ การร้องไห้ หรือหน้าตาตลกขบขัน

สิทธิเด็ก กับการถ่ายภาพ รู้ก่อนแชร์ ลูกปลอดภัย

1.เคารพตัวตน มากกว่าความน่ารัก – อย่าโพสต์ภาพลูกโดยไม่ยินยอม เด็กบางคนไม่ชอบเป็นจุดสนใจ ควรให้สิทธิ์เขาเลือก
2.อย่าบังคับให้น่ารักหรือเรียบร้อยเกินวัย -ให้ลูกเป็นตัวของตัวเอง ไม่ต้องยิ้มหรือวางตัว “ดีต่อหน้ากล้อง” ตลอดเวลา
3.ขอความยินยอมก่อนโพสต์ – โดยเฉพาะเมื่อเด็กโตพอจะตัดสินใจได้ ฝึกให้เขาเข้าใจสิทธิความเป็นส่วนตัวของตัวเอง
4.ระวังภาพน่ารักวันนี้ อาจกลายเป็นความอายในวันหน้า – หลีกเลี่ยงการโพสต์ภาพเปลือยหรือช่วงไม่เหมาะสม แม้จะดูเอ็นดูในตอนนี้
5.อย่าถ่ายลูกตอนจังหวะไม่โอเค – เช่น ร้องไห้ โกรธ หรือถูกดุ การปลอบโยน ควรมาก่อน “การหยิบมือถือขึ้นมาถ่าย” เสมอ
6.ปกป้องข้อมูลส่วนตัวของลูก – อย่าเปิดเผยชื่อ ที่อยู่ โรงเรียน หรือเช็กอินแบบเรียลไทม์ เพราะอาจเสี่ยงต่อความปลอดภัย
อ่านข้อมูลเพิ่มเติม (Link)
https://www.sosthailand.org/blogs/2022/childrens-rights-and-photography?srsltid=AfmBOorsNpKgIVt87oBK_sDDpgmb7wr9cYAISFkWVqlYoW01ZiK4p-_c

เพราะสิทธิเด็กสำคัญ…มูลนิธิเด็กโสสะฯ จึงให้ความสำคัญอย่างยิ่ง

นอกจากดูแลเด็กๆ ให้เติบโตอย่างปลอดภัยในสภาพแวดล้อมที่มั่นคงแล้ว มูลนิธิเด็กโสสะฯ ยังยึดถือการเคารพสิทธิและความเป็นส่วนตัวของเด็กเป็นหลัก ไม่บังคับถ่ายภาพเด็กเพื่อการประชาสัมพันธ์ โดยใช้ระบบ “การให้ความยินยอม (Consent) อย่างเข้มงวด
นอกจากนี้ เด็กและเยาวชนทุกคน รวมถึงเจ้าหน้าที่ทุกคน จะได้รับการอบรมเรื่อง “สิทธิเด็ก” และ “นโยบายคุ้มครองเด็ก” รวมถึงเนื้อหาเกี่ยวกับ “ภัยออนไลน์” อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้พวกเขาเติบโตอย่างรู้เท่าทันและปลอดภัย

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการส่งเสริมสิทธิเด็กให้กับครอบครัวโสสะ ได้ที่ เว็บไซต์
https://www.sosthailand.org/donate-now
และรับชมคลิป Never Ending Family : ครั้งแรกที่เด็กกำพร้าจะได้ถ่ายรูปกับครอบครัว ได้ที่ https://youtu.be/7HEu1ANr6c4