
พื้นที่ลุ่มน้ำปากพนังเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญเนื่องจากอดีตเป็นแหล่งปลูกข้าวที่มีขนาดใหญ่ แต่กลับประสบปัญหา


พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงได้ พระราชทานพระราชดำริ จัดตั้งโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง เพื่อช่วยเหลือราษฎรให้มีพื้นที่ทำมาหากินดังเดิม ในอดีตพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนังมีความอุดมสมบูรณ์เป็นอู่ข้าวอู่น้ำของภาคใต้ ก่อนมีโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง อันเนื่องมาจากพระราชดำริมีการทำนาปี ประมาณ 400,000 ไร่ ส่วนใหญ่เป็นข้าวพันธุ์พื้นเมืองผลผลิตประมาณ 350 ก.ก./ไร่ นาปรังประมาณ 50,000 ไร่ ผลผลิตประมาณ 450 ก.ก./ไร่ หลังโครงการแล้วเสร็จ ในปัจจุบันมีการทำนาปี ประมาณ 400,000 ไร่ ผลผลิตประมาณ 650 ก.ก./ไร่ นาปรังประมาณ 200,000 ไร่ผลผลิตประมาณ 750 ก.ก./ไร่ (พื้นที่นาบางส่วนมีการปรับเปลี่ยนไปผลิตผลการเกษตรชนิดอื่นๆ)

ศูนย์วิจัยข้าวนครศรีธรรมราช กองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว ได้รวบรวมพันธุ์ข้าวพื้นเมืองในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช จำนวน 44 พันธุ์ สำหรับปลูกอนุรักษ์ โดยวิธีปักดำแบบรวงต่อแถวคาดว่าจะได้ผลผลิตพันธุ์ละ 3 กิโลกรัม เพื่อใช้เป็นฐานพันธุกรรม สำหรับแปลงสาธิตและอนุรักษ์ข้าวพื้นเมืองในฤดูปลูกต่อไป


นอกจากนี้ฤดูนาปี 2566/2567 ลุ่มน้ำปากพนัง มีพื้นที่ปลูกข้าวพื้นเมือง จำนวน 9,725 ไร่ ประกอบด้วย 4 ตำบลของอำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ได้แก่ ตำบลท่าพญา ตำบลบ้านเพิง ตำบลปากแพรก และตำบลขนาบนาก ข้อมูลจากการสำรวจพบว่าพันธุ์ที่เกษตรกรนิยมปลูกและมีการบริโภคมาก จำนวน 5 พันธุ์ ได้แก่
- พันธุ์ลูกลาย พื้นที่ปลูก 2,293 ไร่
- พันธุ์ช่อหลุมพี พื้นที่ปลูก 1,894 ไร่
- พันธุ์เหลือง พื้นที่ปลูก 1,242 ไร่
- พันธุ์กาบดำ พื้นที่ปลูก 918 ไร่
- พันธุ์อีโข้ (ไอ้โข้) พื้นที่ปลูก 577 ไร่
ซึ่งกรมการข้าว ได้วางแผนเพื่อขยายแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ดังกล่าว จำนวนพันธุ์ละ 2 ไร่ ในฤดูนาปี 2567/2568 คาดว่าจะได้เมล็ดพันธุ์บริสุทธิ์ จำนวนพันธุ์ละ 600 กิโลกรัม เพื่อสนับสนุนให้เกษตรกร 25 ครัวเรือน สามารถเพิ่มรายได้ให้เกษตรกรได้ครัวเรือนละไม่น้อยกว่า 20,000 บาท

